IMPACTTestkits สั่งทาง LINE

ความรู้เรื่องน้ำ

ค่า pH บ่อกุ้งควรเท่าไร วัดตอนไหนและเลือกรุ่นอย่างไร

pH ·

ค่า pH บ่อกุ้ง บ่อเลี้ยงกับหลอดทดสอบสีเขียวและภาพช่วงเช้ากับบ่าย

ค่า pH บ่อกุ้งโดยทั่วไปมักใช้ช่วง 7.5 ถึง 8.5 เป็นแนวทางเริ่มต้น แต่เป้าหมายจริงขึ้นกับสายพันธุ์ ความเค็ม และระบบเลี้ยง ควรวัดทั้งเช้ามืดและช่วงบ่าย แล้วอ่านคู่กับอัลคาไลน์และประวัติบ่อ ไม่ตัดสินจากผลครั้งเดียว หากยังไม่แน่ใจ ให้สอบถามประมงจังหวัดหรือผู้ดูแลฟาร์มก่อนปรับน้ำ

ค่า pH บอกอะไร และตัวเลขไหนควรใช้กับบ่อเรา

pH คือค่าที่บอกความเป็นกรดหรือด่างของน้ำ ขณะที่น้ำดูใสเท่ากัน ค่า pH อาจต่างกันได้ การดูสีน้ำหรือการดมจึงใช้แทนการตรวจไม่ได้ และผล pH เพียงค่าเดียวก็ยังไม่บอกว่าน้ำเหมาะกับการปล่อยกุ้งแล้วหรือไม่

ช่วง 7.5 ถึง 8.5 ข้างต้นสอดคล้องกับแนวทางเลือกแหล่งน้ำในคู่มือการเลี้ยงกุ้งของ FAO และบทความของ Claude E. Boyd ใน Global Seafood Alliance ที่ระบุว่า pH ที่ดีที่สุดของบ่อกุ้งคือ 7 ถึง 8.5 ส่วนกรมประมง ระบุ pH 6.5 ถึง 9.0 เป็นระดับที่เหมาะต่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำโดยรวม ควรใช้เป็นกรอบประกอบการติดตาม ไม่ใช่เกณฑ์รับรองทุกบ่อหรือสูตรที่ต้องเร่งปรับให้ได้ทันที บ่อของคนอื่นอาจมีความเค็ม ชนิดกุ้ง และการจัดการต่างจากเรา

ก่อนเริ่มเลี้ยง คุยกับผู้ดูแลฟาร์มให้ชัดว่าบ่อนี้ติดตามค่าอะไรบ้าง วัดตรงไหน และจะทบทวนการจัดการเมื่อผลเปลี่ยนแบบใด เมื่อมีเป้าหมายร่วมกัน คนที่เข้ากะเช้าและกะบ่ายจะอ่านบันทึกไปในทางเดียวกัน

ทำไมตอนเช้ากับตอนบ่ายค่าไม่เท่ากัน

ในบ่อที่มีแพลงก์ตอนพืช กลางวันมีการใช้คาร์บอนไดออกไซด์เพื่อสังเคราะห์แสง ส่วนกลางคืนสิ่งมีชีวิตยังหายใจและปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ จึงพบแนวโน้ม pH ต่ำในช่วงเช้าและสูงขึ้นในช่วงบ่ายได้ เรื่องนี้สัมพันธ์กับความสามารถของน้ำในการต้านการเปลี่ยน pH ด้วย อ่านพื้นฐานได้จากคำอธิบาย pH และอัลคาไลน์ของ Mississippi State University

คำว่า “แกว่ง” จึงควรมีผลสองช่วงเวลารองรับ หากวันนี้วัดเฉพาะบ่าย แต่เมื่อวานวัดเฉพาะเช้า การนำตัวเลขมาเทียบตรง ๆ อาจทำให้เข้าใจว่าบ่อเปลี่ยนผิดปกติ ทั้งที่ยังไม่ได้เทียบในเงื่อนไขเดียวกัน

ฝน การเติมน้ำ และการปรับสภาพบ่อเป็นเหตุการณ์ที่ควรจดไว้ข้างผลตรวจ อย่าเพิ่งสรุปว่าเหตุการณ์ใดเป็นสาเหตุแน่นอนจากการเกิดพร้อมกัน บันทึกหลายครั้งและข้อมูลด้านอื่นช่วยให้ผู้ดูแลบ่อแยกสาเหตุได้ดีขึ้น

ควรวัด pH บ่อกุ้งเวลาไหน

วัดค่า pH บ่อกุ้งที่จุดเดิมในช่วงเช้ามืดและบ่าย พร้อมจดเวลาตรวจ

จัดเวลาหลักเป็นช่วงเช้ามืดก่อนพระอาทิตย์ขึ้นและช่วงบ่าย เลือกเวลาที่ทำได้สม่ำเสมอ จดเวลาจริงทุกครั้ง เพราะคำว่า “เช้า” ของผู้เก็บแต่ละคนอาจไม่ตรงกัน

  • ใช้จุดเก็บน้ำประจำที่เข้าถึงได้ปลอดภัย และระบุชื่อจุดให้คนอื่นหาเจอ
  • ถ้าตรวจหลายจุด ให้แยกผลแต่ละจุดไว้ก่อน จะได้เห็นว่ามีบริเวณใดแตกต่าง
  • หลังฝนตก เติมน้ำ หรือใช้สารปรับน้ำ ให้บันทึกเหตุการณ์และตรวจตามแผนของผู้ดูแลฟาร์ม
  • ถ้าได้ค่าผิดจากเดิมมาก ให้เก็บตัวอย่างใหม่เพื่อตรวจยืนยัน พร้อมตรวจวิธีใช้ชุดด้วย

ตัวอย่างสมุดบันทึกหนึ่งแถวควรมีวันที่ เวลา ชื่อบ่อ จุดเก็บ รุ่นชุดทดสอบ ผล pH และสิ่งที่เพิ่งทำกับบ่อ ไม่จำเป็นต้องเริ่มด้วยระบบซับซ้อน สมุดที่ลงข้อมูลครบและอ่านย้อนหลังได้มีประโยชน์กว่าตัวเลขจำนวนมากที่ไม่มีบริบท

เลือกชุด 4590 หรือ 7091 ให้ตรงช่วงน้ำ

เรื่องที่เปรียบเทียบรุ่น 4590รุ่น 7091
ช่วงอ่านค่า4.5 ถึง 9.07.0 ถึง 9.1
ระยะห่างช่องบนแผ่นสี0.5 pH0.3 pH
น้ำยาต่อการทดสอบ3 หยด4 หยด
ปริมาตรน้ำยา25 ml30 ml
จำนวนทดสอบโดยประมาณ250 ครั้ง250 ครั้ง

ถ้าน้ำมักอยู่ฝั่งด่างและต้องการติดตามช่องค่าที่ถี่ขึ้น ดูชุดทดสอบ pH บ่อกุ้งรุ่น 7091 ช่องสีของรุ่นนี้คือ 7.0, 7.3, 7.6, 7.9, 8.2, 8.5, 8.8 และ 9.1 ระยะห่างช่อง 0.3 เป็นรายละเอียดการอ่านบนชาร์ต ไม่ใช่คำรับรองว่าความคลาดเคลื่อนของการทดสอบเท่ากับ 0.3

ถ้ายังไม่รู้ว่าน้ำอยู่ฝั่งกรดหรือด่าง หรือสงสัยว่าต่ำกว่า 7.0 ดูชุดทดสอบ pH ช่วงกว้างรุ่น 4590 ซึ่งเริ่มที่ 4.5 ทั้งสองรุ่นใช้ได้กับน้ำจืดและน้ำทะเล แต่ต้องใช้แผ่นสีและจำนวนหยดของรุ่นนั้น อย่าสลับน้ำยากับชาร์ตเพราะเห็นว่าขวดคล้ายกัน

วิธีวัดด้วยชุดหยดทีละขั้น

จำนวนหยดวัด pH: รุ่น 4590 ใช้ 3 หยด รุ่น 7091 ใช้ 4 หยด และใช้แผ่นสีของรุ่นนั้น

เตรียมน้ำตัวอย่างและอุปกรณ์

อ่านคู่มือที่มากับชุดก่อนใช้ ล้างหลอดด้วยน้ำตัวอย่างและเติมน้ำถึงขีดที่คู่มือของรุ่นกำหนด วางหลอดให้ตรงขณะดูระดับน้ำ ไม่เดาปริมาตรจากความสูงของหลอดรุ่นอื่น และไม่ใช้น้ำตัวอย่างที่ใส่น้ำยาทดสอบแล้วมาวัดซ้ำ

จัดที่วางน้ำยาให้เห็นชื่อรุ่นได้ชัด ใช้หลอดสะอาด ปิดฝาขวดหลังใช้ และหลีกเลี่ยงการให้ปลายหยดสัมผัสตัวอย่าง ขั้นตอนเล็ก ๆ เหล่านี้ช่วยให้การตรวจครั้งต่อไปทำซ้ำได้ในเงื่อนไขใกล้เคียงเดิม

หยดให้ตรงรุ่นแล้วเทียบสี

รุ่น 4590 ใช้น้ำยา 3 หยด ส่วนรุ่น 7091 ใช้ 4 หยด เขย่าเบา ๆ ตามวิธีใช้ จากนั้นเทียบกับแผ่นสีในชุดใต้แสงธรรมชาติที่อ่านสีได้ชัด ไม่ใช้แสงไฟสีในห้องเลี้ยงเป็นตัวตัดสิน

หากดูไม่ชัด ให้ตรวจแสง คราบบนหลอด และรุ่นของแผ่นสีก่อนเพิ่มน้ำยา การเติมเกินจำนวนที่กำหนดไม่ได้ทำให้ผลละเอียดขึ้น ถ้าเผลอหยดเกินควรเริ่มใหม่ด้วยน้ำตัวอย่างใหม่

อ่านสีใกล้เคียงที่สุดแล้วจดผลตามช่องที่มองเห็น ถ้าอยู่ระหว่างสองช่อง ให้เขียนว่าอยู่ระหว่างค่าใด ไม่เติมทศนิยมละเอียดกว่าที่ตาและชาร์ตรองรับ ดูตัวอย่างเพิ่มเติมในวิธีอ่านแผ่นเทียบสีชุดทดสอบน้ำ

อ่านผลแล้วควรทำอะไรต่อ

สิ่งที่พบสิ่งที่ควรตรวจต่อ
ค่าต่างจากบันทึกเดิมมากเก็บน้ำใหม่ ตรวจรุ่น จำนวนหยด และแสงอ่านผล
ค่าชนขอบบนหรือล่างของชาร์ตบันทึกข้อจำกัด และเลือกวิธีวัดที่ครอบคลุมช่วงสงสัย
เช้ากับบ่ายต่างกันต่อเนื่องดูอัลคาไลน์และประวัติการจัดการร่วมกัน
กุ้งผิดปกติแม้ pH ใกล้เดิมให้ผู้ดูแลฟาร์มตรวจคุณภาพน้ำด้านอื่นและสุขภาพกุ้ง

อย่าใช้ผล pH เป็นสูตรเติมปูนทันที โดยเฉพาะบ่อที่มีสัตว์น้ำอยู่ หากสงสัยเรื่องความสามารถในการพยุง pH ให้อ่านอัลคาไลน์คืออะไรและวัดอย่างไร และตรวจด้วยชุดอัลคาไลน์รุ่น 8540 ตามคู่มือ ผลที่ได้ช่วยประกอบการวางแผน แต่ยังต้องรู้ปริมาตรน้ำและวัสดุที่จะใช้ก่อนตัดสินใจ

ก่อนปล่อยกุ้งลงน้ำที่เคยฆ่าเชื้อ ให้แยกตรวจคลอรีนด้วย ค่า pH ที่อยู่ในช่วงเป้าหมายไม่ได้ยืนยันว่าคลอรีนหมด อ่านแนวทางตรวจคลอรีนตกค้างก่อนปล่อยสัตว์น้ำ เพื่อเข้าใจขอบเขตของผลตรวจอีกส่วนหนึ่ง

ถ้าเลี้ยงกุ้งในบ่อปูนที่บ้าน อ่านเลี้ยงกุ้งในบ่อปูน เตรียมบ่อและตรวจน้ำก่อนปล่อย

คำถามที่พบบ่อย

ค่า pH ตอนบ่ายสูงกว่าตอนเช้า แปลว่าน้ำเสียหรือไม่

ยังสรุปเช่นนั้นไม่ได้ ให้เทียบผลในเวลาและจุดเดิมหลายครั้ง พร้อมดูอัลคาไลน์และเหตุการณ์ในบ่อ ถ้าค่าเปลี่ยนมากหรือกุ้งมีอาการผิดปกติ ให้ส่งบันทึกแก่ผู้ดูแลฟาร์มหรือประมงจังหวัด ไม่ใช้ pH ค่าเดียววินิจฉัยสาเหตุ

ใช้รุ่น 7091 อ่านน้ำที่ต่ำกว่า 7.0 ได้ไหม

รุ่นนี้เริ่มอ่านที่ 7.0 จึงไม่ควรเดาค่าที่ต่ำกว่าจากสีปลายชาร์ต หากสงสัยน้ำฝั่งกรด ให้เลือกรุ่น 4590 ซึ่งครอบคลุม 4.5 ถึง 9.0 หรือวิธีอื่นที่เหมาะกับช่วงนั้น

สีใกล้ช่อง 7.9 ต้องจดเป็น 8.0 หรือไม่

ไม่ต้องปัดให้ตรงตัวเลขที่คุ้นเคย หากใช้รุ่น 7091 และใกล้ช่อง 7.9 ให้จดตามนั้น ถ้าไม่ชัดระหว่าง 7.9 กับ 8.2 ให้บันทึกเป็นช่วง พร้อมระบุรุ่นที่ใช้

วัด pH แล้วจำเป็นต้องวัดอัลคาไลน์ด้วยหรือไม่

มีประโยชน์เมื่ออยากเข้าใจแนวโน้มการแกว่งของ pH หรือกำลังวางแผนปรับสภาพน้ำ เพราะสองค่านี้ตอบคนละเรื่อง โดยเลือกความถี่ตรวจตามระบบเลี้ยงและคำแนะนำของผู้ดูแลบ่อ

ชุดทดสอบที่ใช้ในบทความนี้

รุ่น 8540

ชุดทดสอบอัลคาไลน์ (ความเป็นด่าง)

หยดละ 17 mg/L

การอ่านค่า
นับหยดไตแตรนท์ × 17 = mg/L (CaCO₃)
หลักการวัด
ไทเทรชัน (Titration)
น้ำยา
Titrant solution 30 ml + Indicator M
จำนวนทดสอบ
50 ครั้ง

฿320

ดูรายละเอียดและวิธีใช้ →
LINE สั่งซื้อ