IMPACTTestkits สั่งทาง LINE

ความรู้เรื่องน้ำ

เลี้ยงกุ้งในบ่อปูน เตรียมบ่อและตรวจน้ำก่อนปล่อย

pH ·

เลี้ยงกุ้งในบ่อปูน บ่อวงกลมในสวนมีกุ้งก้ามกรามและสายเติมอากาศ

เลี้ยงกุ้งในบ่อปูนทำได้ แต่ก่อนปล่อยต้องเตรียมผิวบ่อและน้ำให้เหมาะกับชนิดกับระยะของกุ้ง โดยเฉพาะบ่อสร้างใหม่ที่ซีเมนต์อาจทำให้น้ำเป็นด่างสูง ตามคำอธิบายเรื่องถังซีเมนต์สำหรับกุ้งของ FAO สิ่งที่ควรเริ่มตรวจคือ pH คลอรีนตกค้าง และอัลคาไลน์ พร้อมประเมินออกซิเจนกับระบบน้ำ ไม่ตัดสินจากน้ำใสหรือจำนวนวันที่พักเพียงอย่างเดียว

บ่อปูนใหม่ต้องเตรียมอย่างไรก่อนปล่อยกุ้ง?

บ่อปูนใหม่ต้องตรวจรอยรั่ว ล้างเศษปูน และปรับสภาพผิวบ่อก่อนเติมน้ำสำหรับเลี้ยงจริง เพราะซีเมนต์ใหม่มีฤทธิ์ด่างสูง ขั้นตอนตรวจรอยรั่วและล้างเศษปูนมีระบุในรายงานการศึกษาด้านปลานิลที่เผยแพร่บนเว็บไซต์กรมประมง หน้า 39 ซึ่งใช้เป็นข้อมูลเรื่องตัวบ่อได้ แต่ไม่ใช่สูตรเตรียมน้ำสำหรับกุ้งก้ามกรามโดยตรง

สำหรับบ่อปูนเลี้ยงกุ้ง ให้ผู้ดูแลกำหนดวิธีปรับสภาพให้ตรงกับซีเมนต์หรือวัสดุเคลือบที่ใช้ ไม่ถือว่าผิวดูสะอาดแล้วปล่อยกุ้งได้ทันที

เมื่อปรับสภาพตามวิธีที่เลือกแล้ว จึงเติมน้ำใหม่และตรวจน้ำที่จะใช้จริง ลำดับตรวจความพร้อมแบบย่อคือ:

  1. ขังน้ำตรวจรอยรั่ว โดยยังไม่มีสัตว์น้ำอยู่ในบ่อ
  2. ล้างเศษปูนและสิ่งสกปรกออก ก่อนดำเนินการปรับสภาพผิวบ่อตามวัสดุ
  3. เติมน้ำสำหรับเลี้ยง แล้วตรวจ pH คลอรีน และอัลคาไลน์ตามรายการด้านล่าง

เตรียมบ่อปูนเลี้ยงกุ้ง: ตรวจรอยรั่ว ล้างเศษปูน เติมน้ำและตรวจค่า โดยดูผลตรวจก่อนปล่อยแทนการนับวันอย่างเดียว

รายการนี้เป็นจุดตรวจความพร้อม ไม่ใช่สูตรบ่มปูนครบชุด จึงไม่กำหนดวันแช่บ่อหรืออัตราน้ำส้มสายชูจากสูตรเลี้ยงปลาให้ใช้กับกุ้งทุกบ้าน

บ่อปูนที่เคยเลี้ยงแล้วต้องเตรียมใหม่หรือไม่?

ต้องทำความสะอาดและทบทวนประวัติรอบก่อน ก่อนเตรียมน้ำรอบใหม่ บ่อที่ผ่านการใช้งานไม่ได้ยืนยันว่าพื้นบ่อสะอาดหรือไม่มีสารตกค้าง โดยคู่มือโรงเพาะกุ้งก้ามกรามของ FAO ให้ขัดทำความสะอาดถังระหว่างรอบ ล้างให้ทั่ว และจัดการสุขอนามัยก่อนใช้ซ้ำ

แยกให้ชัดว่าบ่อนั้นหยุดเลี้ยงตามปกติ หรือเคยพบกุ้งป่วยตาย หากมีประวัติป่วย ไม่ควรนำแผนล้างบ่อทั่วไปไปใช้แทนแผนควบคุมโรค กรมประมงแนะนำให้แจ้งเจ้าหน้าที่ในพื้นที่เมื่อพบกุ้งป่วยหรือทยอยตาย และไม่เคลื่อนย้ายกุ้งหรือน้ำออกไปแพร่ปัญหา

จะใช้น้ำประปา น้ำบาดาล หรือน้ำคลองเติมบ่อดี?

เลือกจากคุณภาพน้ำที่ตรวจจริงและความสามารถในการเตรียมน้ำของบ้านเรา น้ำประปาต้องจัดการคลอรีน ส่วนน้ำบาดาลหรือน้ำคลองต้องประเมินความเสี่ยงของแหล่งน้ำเพิ่มเติม ตามแนวทางเลือกแหล่งน้ำเลี้ยงกุ้งก้ามกรามของ FAO

น้ำประปา: ต้องตรวจสารฆ่าเชื้อก่อนใช้ ไม่ตั้งเวลาพักจากประสบการณ์บ้านอื่นแล้วถือว่าน้ำของเราพร้อม อ่านการเตรียมน้ำประปาก่อนใช้กับสัตว์น้ำ เพื่อดูเรื่องการพักและการตรวจให้ตรงชนิดสาร ส่วนบ่อที่เคยใช้คลอรีนฆ่าเชื้อ อ่านการตรวจคลอรีนตกค้างก่อนปล่อยกุ้งปลา ประกอบ

น้ำบาดาล: FAO ระบุว่าอาจมีเหล็กและแมงกานีสสูงและมีออกซิเจนละลายต่ำ จึงต้องตรวจความเหมาะสมของแหล่งและวางระบบเตรียมน้ำ ชุด pH คลอรีน และอัลคาไลน์ไม่ได้ตรวจเหล็กหรือออกซิเจน

น้ำคลอง: ต้องดูต้นทาง สารเกษตร น้ำทิ้ง และสิ่งมีชีวิตที่เข้ามากับน้ำ FAO อธิบายการกรองทางน้ำเข้าไว้ แต่ตะแกรงไม่ได้ยืนยันว่าน้ำปราศจากสารเคมี ให้ประมงจังหวัดช่วยกำหนดรายการตรวจเมื่อไม่รู้ประวัติแหล่งน้ำ

อ่านค่า pH ของน้ำแต่ละชนิดและการใช้ตารางอ้างอิง แล้วเก็บผลน้ำต้นทางไว้เทียบกับน้ำในบ่อ ไม่ใช้ช่วงทั่วไปแทนผลตรวจจริง

ก่อนปล่อยกุ้งต้องตรวจค่าอะไร และแบบไหนจึงพร้อม?

เริ่มจาก pH คลอรีนตกค้าง และอัลคาไลน์ โดยเลือกเกณฑ์ให้ตรงกับกุ้งและระบบเลี้ยง ผลครบรายการนี้ยังไม่ยืนยันความพร้อมทุกด้าน เพราะออกซิเจน แอมโมเนีย และรายการอื่นต้องประเมินแยกตามแผนของผู้ดูแล

รายการตรวจชุดที่ใช้ผลที่ใช้ประกอบการประเมินความพร้อมอ่านต่อ
pH4590FAO ให้ช่วง 7.0 ถึง 8.5 สำหรับการเลี้ยงกุ้งก้ามกราม ใช้เป็นกรอบทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์เฉพาะบ่อปูนทุกระบบค่า pH บ่อกุ้ง
คลอรีนตกค้าง8520 ตรวจคลอรีนอิสระFAO ระบุว่าน้ำที่ใช้ในโรงเพาะกุ้งก้ามกรามต้องไม่มีคลอรีน ผลต่ำกว่าช่องแรกของ 8520 หมายถึงต่ำกว่า 0.1 mg/L ไม่ใช่หลักฐานว่าคลอรีนทุกชนิดเป็นศูนย์ขอบเขตชุดคลอรีน 8520
อัลคาไลน์8540คำแนะนำเฝ้าระวังสุขภาพกุ้งก้ามกรามของกรมประมงใช้ไม่น้อยกว่า 100 มก./ล. ในโรงเพาะและฟาร์มบ่อดิน ต้องให้ผู้ดูแลเลือกเป้าหมายที่ตรงบ่อปูน ไม่ถือว่าค่ายิ่งสูงยิ่งดีอัลคาไลน์และการอ่านผล

กรมประมงในแหล่งเดียวกันใช้ pH 7.8 ถึง 8.2 สำหรับเฝ้าระวังสุขภาพกุ้งก้ามกราม จึงควรให้ผู้ดูแลเลือกเกณฑ์ก่อนซื้อกุ้ง หากต้องแยกค่าละเอียดกว่าช่องสี ให้ใช้วิธีวัดที่รองรับ

ใช้ชุดหยดตรวจน้ำบ่อปูนอย่างไรให้ตรงรุ่น?

ใช้ตัวอย่างน้ำแยกสำหรับแต่ละรายการ และทำตามคู่มือรุ่นนั้นทั้งขีดน้ำ จำนวนหยด และวิธีอ่านผล รุ่น pH กับคลอรีนอ่านจากแผ่นสี ส่วนอัลคาไลน์นับหยดถึงจุดเปลี่ยนสี จึงใช้ขั้นตอนแทนกันไม่ได้

ตรวจน้ำก่อนเลี้ยงกุ้งในบ่อปูน: pH 4590 ใช้ 3 หยด คลอรีนอิสระ 8520 ใช้ 4 หยด อัลคาไลน์ 8540 นับไตแตรนท์ถึงสีชมพูคูณ 17 ไม่รวม Indicator M

pH: ชุด pH 4590 อ่านช่วง 4.5 ถึง 9.0 ช่องละ 0.5 ใช้ 3 หยด เติมน้ำถึงขีดตามคู่มือ เขย่าเบา ๆ แล้วเทียบแผ่นสีตรงรุ่นในแสงธรรมชาติ ถ้าสีอยู่ระหว่างช่อง ให้จดเป็นช่วงตามที่เห็น

คลอรีนอิสระ: ชุดคลอรีน 8520 อ่านช่วง 0.1 ถึง 2.0 mg/L ใช้ 4 หยด เขย่าเบา ๆ แล้วเทียบสี หากอ่อนกว่าช่องแรก ให้จดว่า “ต่ำกว่า 0.1 mg/L ตามช่วงอ่านของชุด” ผลนี้ไม่ได้ยืนยันคลอรีนรวม หรือใช้แทนผลตรวจคลอรามีน หากระบบน้ำใช้สารชนิดอื่น ต้องเลือกวิธีตรวจให้ตรงสารด้วย

อัลคาไลน์: ชุดอัลคาไลน์ 8540 ใช้น้ำตัวอย่าง 5 ml หลังล้างหลอดด้วยน้ำตัวอย่าง เติม Indicator M 1 หยดแล้วเขย่า น้ำเป็นสีฟ้าอมเขียว จากนั้นหยดไตแตรนท์ทีละหยดช้า ๆ และเขย่าทุกหยดจนเป็นสีเทาอมม่วง แล้วเพิ่มอีก 1 หยดให้เป็นสีชมพู

นับไตแตรนท์ทั้งหมดรวมหยดสุดท้าย แต่ไม่นับ Indicator M แล้วคูณ 17 ผลเป็น mg/L ในรูปแคลเซียมคาร์บอเนต หรือ CaCO₃ ตามคู่มือ ฉลากไม่ได้ระบุช่วงวัดของ 8540 จึงไม่ควรสร้างช่วงต่ำสุดหรือสูงสุดเอง รายละเอียดพื้นฐานอยู่ในอัลคาไลน์ต่างจาก pH อย่างไร

ถ้าน้ำบ่อใหม่สีชนขอบบนของแผ่น pH ต้องทำอย่างไร?

ให้บันทึกว่าอ่านได้ที่หรือสูงกว่าขอบบนของชาร์ต และตรวจยืนยันด้วยวิธีที่ครอบคลุมช่วงสงสัยก่อนปล่อยกุ้ง รุ่น 4590 สิ้นสุดที่ 9.0 ส่วนรุ่น 7091 สิ้นสุดที่ 9.1 จึงไม่สามารถบอกค่าที่สูงกว่านั้นจากสีปลายแผ่นได้

ไม่เพิ่มหยดหรือเจือจางน้ำเพื่อคูณค่า pH กลับ หากสงสัยด่างสูง ให้ผู้ดูแลเลือกเครื่องมือที่ครอบคลุมช่วงนั้นก่อนตรวจซ้ำ

เลี้ยงกุ้งก้ามกรามในบ่อปูนต่างจากเพาะลูกกุ้งอย่างไร?

การนำลูกกุ้งที่ผ่านระยะอนุบาลมาเลี้ยงโตกับการเพาะตัวอ่อนจากไข่เป็นคนละงาน จึงไม่ควรคัดลอกสูตรน้ำของโรงเพาะมาใช้กับบ่อเลี้ยงที่บ้านทั้งหมด FAO อธิบายว่าการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามหลังระยะตัวอ่อนจนถึงขนาดตลาดใช้น้ำจืดตามปกติ ขณะที่การเพาะตัวอ่อนมีการเตรียมน้ำเฉพาะระยะ

ก่อนเลี้ยงกุ้งแม่น้ำในบ่อปูน ให้ถามแหล่งพันธุ์เรื่องระยะกุ้งและน้ำที่ใช้อยู่ โดยกรมประมงเน้นให้ใช้ลูกพันธุ์แข็งแรงจากแหล่งที่เชื่อถือได้

วิธีเลี้ยงกุ้งก้ามกรามในบ่อปูนเริ่มจากอะไรหลังน้ำพร้อม?

เริ่มจากแผนเลี้ยงที่เหมาะกับพื้นที่ ระบบเติมอากาศ และความสามารถจัดการของเสีย มากกว่ากำหนดจำนวนกุ้งจากขนาดวงบ่ออย่างเดียว กรมประมงให้ควบคุมอาหาร คุณภาพน้ำ และการสะสมสารอินทรีย์ พร้อมติดตามสุขภาพกุ้ง ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องทำต่อเนื่องหลังปล่อย

วิธีเลี้ยงกุ้งบ่อปูนเรื่องอาหาร ความหนาแน่น และเวลาจับขายควรให้ประมงจังหวัดช่วยวางตามระบบจริง ไม่ใช้ผลตรวจน้ำก่อนปล่อยกำหนดจำนวนกุ้งที่บ่อรองรับตลอดรอบ

ระหว่างเลี้ยงควรวัดน้ำเมื่อไรและจดอะไร?

ติดตาม pH ในช่วงเช้ากับบ่ายโดยใช้จุดและเวลาที่เทียบกันได้ พร้อมจดผลอัลคาไลน์และเหตุการณ์ในบ่อ เหตุผลคือค่า pH ในบ่อมักต่ำช่วงพระอาทิตย์ขึ้นและสูงช่วงบ่ายแก่ ตาม Virginia Cooperative Extension

สมุดบันทึกควรมีวันที่ เวลา จุดเก็บ แหล่งน้ำ รุ่นชุด ผลตามที่อ่าน และสิ่งที่เพิ่งเปลี่ยน เช่น ฝนหรือการเติมน้ำ ข้อมูลนี้ช่วยจัดผลให้เทียบย้อนหลังได้โดยไม่จับการวัดคนละเวลาเป็นเหตุการณ์เดียวกัน อ่านวิธีวางตารางโดยละเอียดในค่า pH บ่อกุ้งและเวลาที่ควรวัด

กุ้งขาวและกุ้งฝอยใช้แผนเดียวกับกุ้งก้ามกรามได้ไหม?

ไม่ควรนำเป้าหมายน้ำและแผนเลี้ยงของกุ้งก้ามกรามไปใช้แทนโดยอัตโนมัติ ชนิดและระยะสัตว์ต้องตรงกับคำแนะนำ ดังเช่นคู่มือ FAO เรื่องกุ้งก้ามกราม ที่กำหนดขอบเขตไว้เฉพาะชนิดนั้น

ผู้ที่สนใจเลี้ยงกุ้งขาวในบ่อปูน หรือเลี้ยงกุ้งฝอยในบ่อปูนซีเมนต์ ควรขอแผนเฉพาะชนิดจากประมงจังหวัดก่อนใช้เกณฑ์ในตาราง การเลี้ยงกุ้งในบ่อซีเมนต์ต้องระบุชนิดให้ชัดก่อนเลือกแผน

คำถามที่พบบ่อย

บ่อปูนใหม่แช่น้ำกี่วันจึงปล่อยกุ้งได้?

ยังไม่มีจำนวนวันที่ใช้ได้กับทุกบ่อ ตัวอย่างวิธีปรับสภาพบ่อปูนซีเมนต์ในเอกสารที่เผยแพร่บนเว็บไซต์กรมประมง เขียนไว้สำหรับบ่อเลี้ยงปลา คือเติมน้ำเต็มบ่อ ใส่น้ำส้มสายชู 1 ลิตรต่อน้ำ 1 ตัน แช่ไว้อย่างน้อย 3 ถึง 5 วัน หรือราว 7 วันเพื่อความแน่นอน แล้วถ่ายน้ำออก วิธีนี้ไม่ได้เขียนสำหรับกุ้งโดยตรง หลังเตรียมบ่อแล้วจึงควรวัด pH ของน้ำที่เติมใหม่ด้วยชุด pH 4590 ก่อนตัดสินใจปล่อย ถ้าสีชนขอบบนของแผ่น ให้ตรวจยืนยันด้วยวิธีที่ครอบคลุมช่วงนั้นก่อน

ค่า pH อยู่ในช่วงแล้ว จำเป็นต้องตรวจคลอรีนอีกไหม?

จำเป็นเมื่อใช้น้ำที่มีหรือเคยเติมคลอรีน เพราะ pH ไม่ใช่ผลตรวจคลอรีน และคลอรีนเป็นคนละรายการกับอัลคาไลน์ ต้องใช้วิธีตรวจให้ตรงสารฆ่าเชื้อที่ระบบนั้นใช้

ชุด 8520 อ่านต่ำกว่า 0.1 mg/L เท่ากับคลอรีนหมดแน่นอนหรือไม่?

ไม่เท่ากัน ตัวเลขนี้หมายถึงต่ำกว่าช่องแรกของชุดตรวจคลอรีนอิสระ ไม่ใช่ศูนย์ที่ยืนยันด้วยการวิเคราะห์ และไม่ใช่ผลคลอรีนรวม หากแผนบ่อต้องยืนยันระดับต่ำกว่านั้น ให้เลือกวิธีตรวจที่เหมาะสม

ใช้ผลอัลคาไลน์คำนวณปริมาณปูนใส่บ่อได้เลยไหม?

ยังไม่ได้จากผลนี้อย่างเดียว ต้องรู้ระบบเลี้ยง ปริมาตรน้ำ และวัสดุที่จะใช้ก่อน โดยเฉพาะบ่อสร้างใหม่ที่ต้องประเมินฤทธิ์ด่างของผิวบ่อด้วย ให้ส่งผลตรวจและประวัติแก่ผู้ดูแลเพื่อวางแผน ไม่ใช้สูตรบ่อดินแทนโดยไม่ตรวจบริบท

ชุดทดสอบที่ใช้ในบทความนี้

รุ่น 8540

ชุดทดสอบอัลคาไลน์ (ความเป็นด่าง)

หยดละ 17 mg/L

การอ่านค่า
นับหยดไตแตรนท์ × 17 = mg/L (CaCO₃)
หลักการวัด
ไทเทรชัน (Titration)
น้ำยา
Titrant solution 30 ml + Indicator M
จำนวนทดสอบ
50 ครั้ง

฿320

ดูรายละเอียดและวิธีใช้ →
LINE สั่งซื้อ